Dijagnostika

Ovarijalna rezerva nam daje informaciju o zalihama jajnih ćelija, odnosno o broju preostalih jajnih ćelija (oocita) koje žena ima u jajnicima. To je jedan od osnovnih pokazatelja nivoa plodnosti žene, važan posebno u slučaju da planirate odlaganje roditeljstva ili vam ne uspeva da zatrudnite i spremate se da se podvrgnete nekoj od metoda asistirane reprodukcije.

Pregled se sastoji iz dva dela, utvrđivanja nivoa AMH (Anti-Milerovog hormona) u krvi i procene broja folikula na jajnicima pomoću ultrazvuka – AFC (Antral Follicle Count). Folikuli sadrže nezrele jajne ćelije i njihov veći broj može ukazivati na bolju ovarijalnu rezervu i obrnuto. Nivo AMH korelira sa brojem jajnih ćelija u jajnicima, budući da ga proizvode upravo folikuli. Pruža nam informaciju o količini jajnih ćelija koje žena još može da oslobodi i uvek se interpretira s obzirom na starost pacijentkinje. Njegov nizak nivo može ukazivati na smanjenu ovarijalnu rezervu ili prevremenu menopauzu.

Reč je o standardnom ginekološkom pregledu intravaginalnom (vaginalnom) ili transabdominalnom (abdominalnom) sondom. Ovaj pregled ima nekoliko primena tokom dijagnostike i lečenja. Pomoću njega utvrđujemo:

• prisustvo dominantnog folikula u kojem sazreva jajna ćelija i samim tim potvrdu prisustva ovulacije
• visinu i strukturu sluzokože (endometrijuma) materice, koja bi u vreme ovulacije (oslobađanja jajne ćelije) trebalo da dostigne 8-12 mm
• broj i razvoj folikula sa jajnim ćelijama tokom hormonske stimulacije
• položaj organa u maloj karlici i položaj, veličinu i oblik materice, oblik materične šupljine, položaj, veličinu i strukturu jajnika, broj antralnih folikula (za utvrđivanje zaliha jajnih ćelija)
• Praćenje protoka krvi i prisustva žutog tela

Ultrazvučni pregled prohodnosti jajovoda i stanja materice je neinvazivan pregled koji se standardno obavlja ambulantno bez anestezije. Sastoji se od uvođenja tankog katetera u matericu, kroz koji se primenjuje kontrastno sredstvo vidljivo na ultrazvuku. Lekar tokom pregleda vidi da li kontrastno sredstvo prolazi kroz jajovode i dospeva u područje jajnika.

Uterine NK ćelije (od Natural Killer – prirodni ubica) su poseban tip ćelija imunološkog sistema koje se obično nalaze u materici. Ove ćelije igraju važnu ulogu u implantaciji embriona i razvoju placente. Za razliku od klasičnih NK ćelija u krvi, koje se bore protiv infekcija i tumorskih ćelija, uNK ćelije imaju pre regulatornu funkciju – podržavaju ishranu embriona i upravljaju imunološkom tolerancijom prema plodu. Pored toga, pružaju i osnovnu imunološku zaštitu materice od patogena. Njihov nizak, ali i visok broj može dovesti do problema sa usađivanjem embriona.

Ovaj pregled se obavlja biopsijom endometrijuma (uzimanjem dela sluzokože materice) u specifičnoj fazi menstrualnog ciklusa, a zatim se analizira i procenjuje broj i aktivnost NK ćelija. Preporučujemo ga u slučajevima kada:

• Došlo je do ponovljenih pobačaja
• Došlo je do ponovljenih neuspeha implantacije nakon VTO
• U slučaju istorije preeklampsije ili placentarnih komplikacija

U slučaju utvrđivanja prekomerne aktivnosti uNK ćelija, moguće je odabrati odgovarajuću terapiju.

Test ispituje da li je endometrijum spreman da u pravo vreme primi embrion. Tokom ciklusa se sluzokoža materice menja i postoji kratak period – tzv. prozor implantacije, koji je najpogodniji za usađivanje embriona. Kod nekih žena ovaj prozor može biti pomeren i nastupiti ranije ili kasnije nego što se pretpostavlja. Ako se embrion unese u pogrešno vreme, možda se neće uhvatiti, čak i ako je inače kvalitetan i zdrav. Rezultati nam, dakle, govore da li je endometrijum:

• Receptivno – prozori implantacije su u normalnom vremenu.
• Nereceptivno – prozori implantacije su pomereni i potrebno je individualno tempirati transfer embriona.

Ovaj test se preporučuje u slučaju ponovljenih neuspeha implantacije embriona tokom VTO, za žene sa niskim ili nestandardno razvijajućim endometrijumom ili za pacijentkinje sa istorijom ponovljenih pobačaja.

Reč je o pregledu sluzi uzete iz grlića materice nakon nezaštićenog polnog odnosa. Obavlja se u vreme ovulacije, kada sluz ima optimalna svojstva za prodor spermatozoida u matericu. Sluz se pregleda odmah nakon uzimanja pod mikroskopom. U normalnim okolnostima, u sluzi bi trebalo da budu prisutni pokretni spermatozoidi. Procenjuje se broj spermatozoida, njihova pokretljivost i kvalitet kretanja.

Iz rezultata vidimo sposobnost spermatozoida da prodru u sluz grlića materice i prežive u ovom okruženju. Odsustvo pokretnih spermatozoida može ukazivati na problem bilo sa strane partnerke (neodgovarajući sastav sluzi), sa strane partnera (neadekvatna pokretljivost spermatozoida), ali isto tako može ukazivati i samo na pogrešno tempiranje pregleda ili nedovoljan uzorak sluzi.

Uzrok visokog procenta nepokretnih spermatozoida može biti na primer prisustvo antitela protiv spermatozoida, koja uzrokuju njihovu imobilizaciju, odnosno aglutinaciju. Aglutinati su živi, ali sprečavaju spermatozoide da se kreću, i time blokiraju sposobnost spermatozoida da oplodi jajnu ćeliju.